LO COMÈRCI MEDITERRANÈU Sonque dempuèi lo sègle VIII i a de mai e mai escriches que parlan de mercas de trafic comercial a l’Euròpa mediterranèa. Aquò aurà coma rason principala l’interés dels emperaires carolingians a l’ora d’assajar de contrarotlar çò que fasián los mercatores o negotiatores que i avián dins l’empèri. Las fònts europèas seràn, pasmens, las soletas que i auràn sul comèrci mediterranèu; tanben de fònts arabas – sustot de geografes, mas tanplan...bit.ly/2Y2LU5J

LA PLANETA NANA CÈRES ES RICA EN AIGA Segon un nòu estudi publicat en plusors revistas scientificas numericas, la planeta Cères, qu’orbita al sen de la cencha principala entre Mart e Jupitèr, seriá una planeta amb fòrça aiga. De donadas nòvas arribèron de la mission espaciala de la sonda Dawn que confirmèron aquel fach estonant. La descobèrta, totun, poguèt pas èsser confirmada fins a uèi lo jorn malgrat que Dawn arribèsse sus aquela planeta nana en 2007 e que... bit.ly/2XZgoWn

LA PLANETA NANA CÈRES ES RICA EN AIGA Segon un nòu estudi publicat en plusors revistas scientificas numericas, la planeta Cères, qu’orbita al sen de la cencha principala entre Mart e Jupitèr, seriá una planeta amb fòrça aiga. De donadas nòvas arribèron de la mission espaciala de la sonda Dawn que confirmèron aquel fach estonant. La descobèrta, totun, poguèt pas èsser confirmada fins a uèi lo jorn malgrat que Dawn arribèsse sus aquela planeta nana en 2007 e que... bit.ly/2XZgoWn

QUE I AURÀ MÈS E MÈS AURAGANS La prediccion dera administracion estatsunidenca en çò que tòca as auragans en tot er Ocean Atlantic en 2020 ei pejor qu’era des annades anteriores. Segontes naues donades, en aguest airau i poirien auer enquia 25 naus auragans, çò que harie aguesta annada ua des pejors ena istòria des ciclons tropicaus. bit.ly/3iMlwoX

HVERALLIR Andrés López.- A Hveravellir i a una de las piscinas termalas mai bèlas de la planeta tota, al nòrd-oèst d’Islàndia e a 650 mètres sul nivèl de la mar. Hveravellir es d’efièch considerada coma una de las regions geotermicas mai polidas d’aquel país amb d’aiga, mas tanben de sofre, tot un plaser per la pel. La piscina es pla pichona e sonque i pòdon dintrar al còp 20 personas. bit.ly/2PMMxM8

ES TROBADA LA BASTIDA MAIA PUS ANCIANA Lo trabalh de camp e de mapas aerianas ajudèron a descobrir çò que seriá la bastida maia pus anciana jamai trapada per l’arqueologia modèrna. La descobèrta confirmèt qu’aquela bastida antica que bastiguèt aquela civilizacion mesoamericana auriá una edat pròcha als 3 000 ans e se tròba a la vila mexicana d’Aguada Fenix. bit.ly/33Niht4

TOTJORN PRÈP DE LA REPRESSION E mai que possiblament la preséncia de populacion josieva al territòri de l’actuala Catalonha proven del sègle VI aC, las màgers immigracions se produsiguèron amb la percaça dels josieus de Palestina coma consequéncia de las revòltas contra los romans dels ans 70 e 135. Existiguèt tanben una importanta comunitat josieva a tota la còsta mediterranèa de Gallia, que manteniá relacions amb josieus de la Tarraconense, del temps qu’existissián pas bit.ly/3gIKDbv

ISTÒRIA DE LA VIDA (9); TANBEN DICHA EVOLUCION Quand comencèt l’edat del Triassic, la primièra de las tres edats que i aguèt dinosaures a la Tèrra, foguèt tanben quora comencèt lo Mesozoic, çò es l’edat entremièja de l’istòria de la nòstra planeta. Es un periòde que se passèt entre fa 248 e 213 milions d’annadas e s’i debanèron d’episòdis clau coma lo començament de la fin del continent unic Pangèa o l’arribada dels primièrs dinosaures dont Saltopus e Halticosaurus, bit.ly/2Cbu4Ww

Una scientifica chinesa afirma l’origina militara de la covid-19. Li calguèt fugir de China per cercar una proteccion car sa vida èra en perilh. Ara, totun, la virològa chinesa , es amagada als Estats Units. Sonque après confirmar que sa vida corriá pas pus de risc diguèt perqué aviá fugit de China e poguèt afortir quala èra segon ela l’origina de la covid-19: son virus seriá estat creat dins un laboratòri militar governamental chinés e son origina seriá pas Wuhan. bit.ly/2DlizN3

ERA POPULACION MONDIAU QUEIRÀ DEMPÚS 2050 Era populacion mondiau poirie quèir dempús era anada 2050. Çò ei era conclusion finala d’un estudi que restaque era populacion mondiau e es poders economics mondiaus que i aurà en aquera epòca. Segontes aguest estudi era populacion dera Tèrra arribarie enquias 9,7 bilions de persones en d’aperaquí era annada 2064 e dempús queirie enquias 8,8 bilions en 2100. bit.ly/31kMOeJ

TASMANIA Tasmania es un estat d’Austràlia situada en Oceania. L’estat es format per l’lla de Tasmania amassa e divèrsas pichonas illas pròchas e se tròba al sud-èst del continent, separada per l’estrech de Bass, a sonque 240 Km del continent illa. A un airal de 68.332 km². La capitala e vila mai granda es Hobart, que compren las vilas de Hobart, Glenorchy, e Clarence. D’utras vilas son Launceston al nòrd, e Burnie al nòrd-oèst. bit.ly/31izEir

LA NAU ESPACIALA ENDEVOUR TORNÈT PLAN A LA TÈRRA Dins la nau d’Space X del tipe Crew Dragon i avián dos astronautas de la NASA, Bob Behnken e Doug Hurley, que poguèron sortir plan de la nau dempús de la casuda projectada al Gòlf de Mèxic dimenge passat. Los astronautas tornavan de l’Estacion Internacionala Espaciala (EEI) e demostrèron que l’entrepresa comerciala Space X pòt començar ara amb la sieuna tòca, çò es, far de torisme espacial. bit.ly/2DxGAzS

EN JONHENT DOAS MARS Jónher la Mediterranèa e l’Atlantic en tot utilizar de rius interiors èra estat un sòn dempuèi de tempses ancians. Los emperaires Neron o Carlemanh o de monarcas franceses coma Françès I o Enric IV avián pensada aquela possibilitat. Lo trajècte maritim qu’utilizava l’estrech de Gibartar per comunicar ambedoas còstas de Gallia o França per las còstas de la Peninsula Iberica èra long, laboriós e perilhós (piratariá, conflictes amb Castelha, bit.ly/30lDkAI

UN TROBADOR CABDAL Pèire Raimon de Tolosa foguèt un trobador que visquèt al costat d’autres trobaires fòrça mai celèbres pendent lo començament del sègle XIII. Avèm notícias de la sieuna biografia que poirián èsser situadas entre los ans 1180 e 1221, çò que vòl pas dire que visquèt pas abans o puèi. Totun, mai d’un cercaire classèt la sieuna poesia trobadoresca (18 chansos) coma mòstra de la coneissença artistica de qualqu’un que viatgèt a las còrts mai importantas de la bit.ly/2PiFHhi

LA RENAISSENÇA CULTURALA CHINESA Pendent la dinastia Tang la cultura medievala chinesa arribarà a çò de mai naut. La poesia a ara un estil de còrt e dintrarà dins una edat d’aur. Serà publicada l’Antologia Totala de la Poesia Tang (Quangtangshi), amb mai de 48 900 poèmas de pus de 2 300 poètas diferents. E aquò serà sonque dins lo mond de la poesia. bit.ly/2CWN0Jc

L’ENVIRONAMENT ES ESSENCIAL Un nòu estudi demòstra que viure dins un environament san ajuda a viure fòrça mai longtemps. E, doncas, viure dins de comunautats que son pas tròp grandas pòt ajudar a aténher los 100 ans. La genetica es un factor clau, òc, mas viure en cèrts luòcs seriá plan util per esperlongar sa vida de fòrça mai d’ans. L’estudi foguèt fach per una còla de cercaires de l’Universitat de l’estat de Washington. bit.ly/3jZLvL0

ISTÒRIA DERA VIDA (8); TANBEN DITA EVOLUCION Pendent eth Permian (hè entre 286 e 248 milions d’annades) eth movement geologic contunhèc; Gondawana e Laurasia se situèren mès pròp, Asia truquèc damb Euròpa e neisheren es montanhes des Urals. Índia truquèc damb Asia e neishec er Imalaia e en America neisheren es Apalaches. Pendent era fin d’aquera epòca solament i auie un continent gigant; Pangèa. bit.ly/334TLD9

FIORLAND Lo Pargue Nacional de Fiordland es lo pargue mai grand del total de 14 pargues nacionals que i a en Nòva Zelanda, e es situat al sud-oèst de l’illa, a la region de Fiordland, amb un airal total de 12.500 km². Lo pargue fa partida de Te Wahipounamu, una granda estenduda ont se tròban plaçats 4 pargues nacionals, declarats en l’an 1990 Patrimòni de l’Umanitat per la Unesco. bit.ly/2P5yHEp

LAS BACTERIAS POIRIÁN CAMBIAR ENCARA MAI LO CLIMA Totes los organismes de la planeta son, a l’ora d’ara, a mand de s’adaptar al cambiament climatic que patís la planeta. Las bacterias tanben e aquò seriá dangierós pel clima pr’amor que, a mai temperatura, mai dioxid de carbòni daissan, car cal una melhor regulacion de son mecanisme per alendar. Per ansin, lo rescaufament planetari poiriá entraïnar lèu mai temperatura car son los organismes mai abundants de la planeta. bit.ly/32ZY8Q4

LA VIDA JORNALIÈRA D’UN TEMPLIÈR La vida jornalièra dels cavalièrs templièrs èra establida amb una disciplina fòrça rigida e austèra a las comandariás, qu’èra solament modificada quand anavan a batalhar. Tres èran las activitats basicas que realizavan pendent la siá jornada, qu’èran pregar, aver preparats lors objèctes de guèrra e manjar, e aquelas tres accions èran repetidas pendent lo jorn en divèrsas escasenças. bit.ly/2D51tT5

Mostra'n més
mastodont.cat, xarxa social pels catalans d'arreu.

Servidor social en català per a la comunitat de llengua i cultura catalanes d'arreu d'internet.