Se descobrís de gas de fosfina dins l’atmosfèra venusiana. Es un fach plan important per l’astrofisica pr’amor que fa d’annadas que l’umanitat cèrca de signes de vida sus de planetas que son a milions d’ans lutz de la Tèrra: es possible que i aja de vida mai prèp, fòrça prèp de nosautres, sus Vènus. E òc: una còla d’astronòms confirmèt la preséncia de gas de fosfina dins los nívols de Vènus. Es una sòrta de gas sonque produch sus la Tèrra per de micròbis. bit.ly/33TW1MD

PLANETES HÈTES DE DIAMANTS Es missions astronomiques dera NASA, damb eth telescòpi Hubble o es missions TESS e Kepler contunhen de hèr mès e mès estudis sus er univèrs on demoram. E ara bèri estudis confirmen que diuèrses exoplanetes poirien èster riques en carbòni e donques tanben poirien èster hètes damb diamants e silici. bit.ly/3hCHJor

LA CAUNA D’ORDA Andres López.- La Cauna D’Orda se tròba a Russia, a las Montanhas dels Orals, e a l’onor d’èsser la cauna subaquatica mai granda d’aquel lo país e la segonda mai longa d’Eurasia. Es formada d’un enòrme laberint de canals amb una nautor superiora als 17 mètres segon lo luòc. Uèi se coneis pas encara tota, malgrat que comencèt a èsser estudiada de forma oficiala l’an 1990. bit.ly/2ZBDPpu

L’ EDAT DEL DESÒRDRE Un nòu estudi economic fach pel banc alemand Deutsche Bank anoncia l’arribada d’un nòu cicle economic dempuèi 2020. Serà quora començarà la nòva edat de l’umanitat, tanben nomentada l’Edat del Desòrdre, segon lo quite estudi. E la causa principala ne serà la pandèmia de la COVID-19. Çò qu’es segur, pels cercaires alemands que signèron aquel estudi, es la fin de l’edat de la globalizacion e lo començament d’una nòva edat, totalament desparièra. bit.ly/35AtMoA

L’ÒBRA DE FLAVI JOSÈP Flavi Josèp foguèt lo principal istorian josieu del sègle I e amb las siás cronicas istoricas coneissèm aquel complicat sègle a Palestina. Nasquèt l’an 37 amb lo nom de Yosef ben Matityahu dins una familha de la nauta societat josieva de l’epòca. Lo sieu paire èra sacerdot e la siá maire aviá sang reiala e lo jove Yosef recebèt una educacion ampla. bit.ly/2FCHWub

AGILA, REI DE LA TARRACONENSE E SEPTIMÀNIA L’istoriografia de còps amaga personatges que pòdon far cambiar l’istòria dels estats. E o fa sovent. Malgrat que l’istoriografia espanhòla confirma encara uèi que Rodrigo foguèt lo darrièr rei dels visigòts en 711 quora arribèt una armada gigantassa d’arabis e berbèrs es pauc conegut qu’a l’epòca lo reialme èra desseparat en dos e qu’un autre rei, Agila, èra rei de la Tarraconense (Aragon e Catalonha) e la Septimània occitana bit.ly/35vi4eQ

UN CAMBIAMENT QUE PÒT PAS PUS ÈSSER ARRESTAT De donadas de satellit d’un nòu estudi dels darrièrs 40 ans an confirmat que lo glaç de Groenlàndia desapareisseriá per totjorn. Per ansin, e mai se que lo cambiament climatic s’arrestèsse uèi lo jorn, lo glaç contunhariá de se fondre. bit.ly/32fiIeu

FROISSART, CRONICAIRE MEDIEVAL Èsser cronicaire uèi lo jorn es plan abitual mas pas pendent l’edat medievala. E la majoritat dels noms dels cronicaires foguèron perduts. Pr’amor d’aquò trapar que las Cronicas de Jean Froissart demorèron fins a l’epòca modèrna es, cresèm, un vertadièr tresaur istoric a l’ora d’estudiar aquela epòca. Lo valor de Cronicas es, pasmens, encara uèi, objècte de discussion demest las escòlas istoricas anglesa e francesa. E cal explicar la rason. bit.ly/32iEHkQ

MÈS D’UA ESPÈCIA ANIMAU VULNERABLA ENTARA COVID-19 Ua còla internacionau de scientifics confirmèc que mès de 410 espècies animaus (audèths, peishi, anfibians e mamifèrs) pòden tanben patir era pandèmia dera COVID-19. Açò ei pr’amor que tanben an ACE o receptors cellulars dera malautiá. bit.ly/3k0cp4s

L’ILLA DE CHAMP L’illa de Champ es un luòc fòrça fòrça visitat pels toristas de l’Artic, pr’amor que i a plusors pèiras redondas de diferentas mesuras, amb una origina desconeguda. L’illa es sonque una de las que i a l’archipèl artic de la Tèrra de Francesc Josep, e aperten a un dels parçans mai luènhans de Russia. Una illa, enfin, encara uèi gaire estudiada. bit.ly/2ZgIBII

LO MASTODON AMERICAN EMIGRÈT PLAN PR’AMOR DEL CAMBIAMENT CLIMATIC Segon un nau estudi realizat per scientifics de l’Universitat Macmaster lo celèbre Mastodont american (Mammut americanum) auriá viatjat distàncias plan longas vèrs lo nòrd geografic pr’amor del cambiament climatic que visquèt aquela espècia pendent l’epòca preïstorica. Aital o confirmèt un nòu estudi genetic d’aquel tipe de mamot basat sul (seqüenciat tornarmai) genòma mitocondrial d’aquela espècia. bit.ly/2DBhm43

DOS TESTAMENTS PROBLEMATICS Pendent l’Edat Mejana los monarcas consideravan los reialmes coma un patrimòni personal o familial. E quand aqueles reis morissián, decidissián en los sieus testaments repartir las siás possessions coma se foguèsson de proprietats siás, abitualament per poder satisfar los sieus filhs. Analisam dos testaments medievals famoses que provoquèron situacions complèxas amb la siá aplicacion. bit.ly/3jW7l13

FAUNA AFRICANA (2): LO DAMAN La savana pòt arribar a èsser una mar sens fins d’èrba. D’èrba jauna pendent la sason seca o d’èrba verda durant la sason umida. Mas una mar d’èrba. Sonque i trapariam d’arbres isolats coma l’acacia, plan resistenta al clima sec e de ròcas que pòdon èsser fòrça grandas e de còps diriam que son mailèu de pichonèlas formacions de ròcas, coma de puègs. Es ailà ont demòra un dels mamifèrs mai misterioses e desconeguts d’Africa; lo daman. bit.ly/3243OaX

PLURALITAT DE LENGAS Maugrat çò que se pòt pensar, las societats medievalas d’Euròpa foguèron de societats tras que pluralas, culturalament mas atanben lingüisticament. Mai encara que plusors societats de mai d’un estat europèu d’uèi lo jorn, qu’enebís tota autra lenga que l’oficiala e qu’ataca los dreches fondamentals de las minoritats actualas. bit.ly/3i5dLKK

DE PIRATAS …CATALANS Totjorn son estadas mai conegudas d’istòrias d’atacas de piratas arabis a de còstas europèas pendent tota l’edat medievala. Mens coneguts son d’episòdis de piratas catalans. Quora la flòta catalana arribèt a Africa en 1282, pilhèt, raubèt e cremèt tot çò que poguèt. Pendent tota l’edat medievala (e encara mai) de populacions aràbias e berbèrs del nòrd d’Africa bit.ly/3hWZJdY

LO CRETACÈU : LA FIN DELS DINOSAURES Pendent lo Cretacèu (entre fa 144 e 65 milions d’ans abans lo Crist) contunhèt lo procès de desseparacion dels continents. L’ocean Atlantic venguèt mai ample del fach que l’America del Sud se desseparava encara mai d’Africa. Índia e Austràlia tanben se tresmudèron en illas gigantas. Enfin, un meteòr casèt sus Yucatan e provoquèt un dels escantiments mai massisses de la planeta e la fin del regne dels dinosaures. bit.ly/3h3m1tu

LO REIALME DE TLEMCEN Christian Andreu.- I aguèron pas sonque grands estats europèus pendent l’edat medievala qu’uèi existisson pas pus. Tanben n’i aguèt plusors en Africa del nòrd. E fòrça d’aqueles son plan desconeguts. Lo reialme de Tlemcen foguèt un dels mai longs e tanplan màgers estats africans del nòrd. Mas foguèt pas un estat arabi mas berbèr. Un fach encara uèi rebrembat pels berbèrs de tot lo mond. bit.ly/31TaZm1

ARRIR EI FÒRÇA MÈS IMPORTANT QUE ÇÒ QUE PENSEM Un nau estudi realizat pera Universitat d’Austràlia deth Sud soslinhe qu’arrir non ei solament important entara imatge qu’es autes an de nosati mès que tanben ac ei pr’amor que mòir es muscles dera fàcia hè èster mès positiu e hè tanben èster tostemps mès animat. E ac podèren demostrar scientificaments. bit.ly/34WPrqH

LA CAUNA DE FINGAL La cauna de Fingal es una cauna marina situada a la pichonèla illa d’Staffa, que fa partida de l’archipèl de las Ebridas interioras a Escòcia, aquela illòta es format de colomnas de basalt exagonalas coma la famosa Cauçada del Gigant a Irlanda de Nòrd. La tuta de Fingal, coma se coneis tanben aquela cauna, significa tuta de la melodia , a 22 mètres de naut e 82 mètres de prigondor, e lo sieu tet es format d’arcs naturals de basalt bit.ly/3gPaldt

CREACIONISME ES ARROGANCIA La glèisa catolica, en admetent la veritat de l’evolucion darwinista, a onestament mostrat son onestetat e son umilitat, maugrat totas las atacas de sos enemics. Aquesta onestetat e umilitat de la glèisa es respectada pel grand evolucionista Stephen Jay Gould dins son libre Pèiras dels atges (Rocks of Ages). Egalament onèst es estat lo Dalai Lama, que ditz dins son The Universe in A Single Atom que se lo bodisme siá demostrat coma marrit per bit.ly/2ELrLL3

Mostra'n més
mastodont.cat, xarxa social pels catalans d'arreu.

Servidor social en català per a la comunitat de llengua i cultura catalanes d'arreu d'internet.