SPECULUM AL FODER En un article anterior parlèrem dels libres penitencials que reprimissián e contrarotlavan la vida sexuala dels cresents. Mas foguèron tanben escriches qualques libres qu’ensajavan d’ajudar e melhorar la sexualitat. D’aqueles libres, avèm conservat “Speculum al foder” (“Miralh del fotre”), d’autor desconegut, mas fòrça bon estudiós del tèma e de la literatura orientala sus sèxe, e escrit en lenga catalana (abitualament aqueles libres s’escrivián en latin bit.ly/3pLXTRN

L’ESPACI-TEMPS SE MÒU TOTJORN La nòva ipotèsi prepausada per de cercaires canadians es mai qu’originala. Segon aquesta, l’espaci-temps seriá totjorn en movement e aquò seriá la consequéncia de la lenta acceleracion de l’espandiment de l’Univèrs. La conclusion es a mièg camin entre doas autras teorias: la mecanica quantica e la teoria generala de la relativitat d’Einstein. bit.ly/3ggEO7p

AVÈM TOTJORN CREMAT LA TÈRRA Un nòu estudi scientific establiriá la data mai anciana que nòstra espècia cremèt l’environament a son entorn. Malgrat qu’arqueologicament ja siá estat enregistrats de fuòcs provocats per l’òme en Austràlia fa aperaquí 60 000 annadas, ara una autra còla de cercaires afirma que nòstra espècia cremèt l’environament fa mai de 92 000 ans en Malawi, en Africa de l’Èst. bit.ly/2U1Cfxr

LO SÈTGE ARABI DE CONSTANTINÒBLE DE 717 Aprés ganhar la batalha navala de Finice de Licia en 654, una de las màgers batalhas navalas medievalas, lo camin dels arabis menava dirèctament vèrs Constantinòble, capluòc de l’Empèri Bizantin. Los arabis assagèron, entre las annadas 672 e 677, de conquistar la vila, mas los fuòc grèc foguèt totjorn decisiu e i capitèron pas. Totun, la volontat d’espandiment vèrs Euròpa tornariá a menar los arabis a assajar de conquistar bit.ly/2Si3QKe

ERA ORIGINA DES INSÈCTES Son es animaus mès petiti dera planeta. Dilhèu pr’açò fòrça persones considèren que son es mens importants ena vida dera Tèrra. Totun, es insèctes an un ròtle clau laguens dera biodiversitat encara aué, pr’amor que son un des grops d’invertebrats mès ancians dera planeta. Fòrça mès encara qu’era istòria evolutiua des reptils o mamifèrs. E era extincion de cèrtes espècies restacades damb era pollinizacion provocarie ua vertadèra catastròfa bit.ly/3gkRJEb

LA MAN DEL DIABLE Clathrus archeri es un campairòl de la familha dels Phallaceae, e tanben es conegut coma la man del diable o l’estela del diable o encara l’estela ròia. La siá origina es australiana o benlèu de Nòva Zelanda. Pendent lo començament es tot barrat e sonque de color blanca mas, puèi se dubrís e a de braces que semblan de tentaculs e ofrís una imatge fenomenala. bit.ly/2RAcLWR

LA NASA VÒL TORNAR A VÈNUS Benlèu pr’amor del nòu estudi publicat fa gaire sus la preséncia de bacterias e microorganismes en la troposfèra de la planeta Vènus, que l’agencia espaciala estatsunitenca, la NASA decidiguèt tornar a Vènus abans de la fin d’aquesta decada. L’anonci foguèt fach public justament aprés la publicacion d’aquel estudi, qu’analizava de donadas de las darrièras missions estatsunitencas en aquela planeta pendent 1990. bit.ly/3coVebq

FAUNA AFRICANA (23) : LO MARABÓ Malgrat l’imatge repulsiva qu’ofrís, lo marabó african es tanben un tipe de cigonha. Son d’aucèls fòrça grands amb una longor mejana de 150 cm e una envergadura d’alas de fins a 250 cm , çò que fa d’aqueste aucèl carronhaire un dels pus grosses de la planeta. Es conegut plan en aquel continent per manjar plan d’animals mòrts en la savana, malgrat que la siá dièta siá fòrça mai variada. bit.ly/3fRlnlf

L’ARABI MEDIEVAL L’arabi medieval foguèt una de las lengas pus importantas en Asia mas tanben en Euròpa e Africa al long de tota l’edat medievala. Val pas dire qu’un grand nombre d’òbras classicas mai ancianas, coma de tèxtes romans e grècs tanben arribèron d’un biais indirècte a la coneissença de l’euròpa medievala pr’amor de reviradas de l’arabi e pas dirèctament d’aquelas lengas. A mai, la creacion d’òbras literàrias mas tanplan scientificas arabas cresquèt plan bit.ly/3cjzX2K

LO PRIMIÈR REI D’AQUITÀNIA La vida de Gondovald, primièr rei d’Aquitània, es una istòria d’illegitimitat (o pas), d’exili, de trasïon, de guèrra e, fin finala, de nòva traïson fins la sieuna mòrt. L’istoriografia anglesa l’a tractat totjorn coma un aventurièr sens cap dret a la sucesion reala. L’istoriografia francesa, totun, l’a considerat coma lo primièr monarca aquitan. bit.ly/2TKTp25

LA LUTZ PÒT AVER D’AUTRAS FORMAS Segon de fisicians angleses es possible crear una nòva forma de lutz se balham lutz a un solet electron. Aital, naisseriá una nòva forma de lutz qu’auriá las proprietats d’ambedós. La descobèrta l’a facha una còla de scientifics del Collègi Imperial de Londres e predison qu’aurà un grand impacte en la manièra qu’avèm d’imaginar la lutz. bit.ly/3z7YAsY

RT @sundellviz@twitter.com

What do people in the EU feel most attached to - their region, their country, or Europe? Results from a survey of EU countries. #dataviz #RStats

🐦🔗: twitter.com/sundellviz/status/

ATH TORN DERA SCIÉNCIA En junh DE 2015 dus des scientifics mès importanti des Estats Units, Noam Chomsky (lingüista e istoriador) e Lawrence Krauss (fisic) agueren ua reünion ena Universitat Estatau d’Arizona. Eth dialòg, qu’estèc public, mostrèc quauques pensaments e reflexions ath torn dera sciéncia plan interessanti: – Ei bon qu’es entrepreses privades mien eth camin dera exploracion der espaci ? bit.ly/3z7glbR

L’EXECUCION D’UN RADICAL Un des escandals pus grands que se debanèt pendent la fin de l’Edat Mejana ( 1453 or 1492 or encara 1500 ?) foguèt quora l’estat de Florença, amb l’òrdre papala per li balhar mai autoritat, auciguèt Giròni de Savonarola (Girolamo en italian), un monge dominican qu’aviá declarat la dictadura de las sieunas credenças radicalas crestianas (pas las de la Glèisa) en aquela vila. La sieuna mòrt foguèt un avís a la populacion coma o èran estadas d’autras bit.ly/2SU0UmR

ADEMAR DE CABANAS Lo monge èra fatigat. Èra estat en tot escriure pendent tot lo jorn e ara que començava lo ser i aviá pas pro de lutz per contunhar trabalhant. A mai, aviá mal d’esquina e decidiguèt d’acabar lo trabalh e se n’anar a pregar. Daissèt los espleches d’escritura e escotèt maitas minutas lo cant del aucèls, al costat de la finèstra, qu’anonciavan lo començament de la nuèch e la fin del jorn. bit.ly/34ZPwZD

Lo linx iberic, un pauc mai luènh de l’extincion L’espècia iberica de linx contunha sa recuperacion. Segon lo Ministèri espanhòl de la Transicion Ecologica, aquesta espècia, que sonque aviá mens de 100 especimèns, ara ne comptariá ja mai de 1100. Aquò seriá la resulta d’una campanha de reïntroduccion de linxes noirits en captivitat e puèi liberats dins la natura pendent aquestes darrièrs vint ans. Segon aquelas donadas governamentalas, lo linx iberic auriá, en 2020, bit.ly/3z2rFGo

ERA ORIGINA DES PEISHI Maugrat que pòt èster malaisit de creir, toti es animaus terrèstres que i a aué en dia sus tèrra an com ancessors es peishi marins (un hèt negat pes contraris dera evolucion). Ei malaisit de creir pr’amor que, maugrat que son tanben animaus vertabradi, respiren damb branquies e non damb paumons, e an aletes, e non pautes. Mès pendent eth Devonian apareisheren es prumèrs animaus qu’èren mitat peishi e mitat anfibians, es labirintodonts. bit.ly/2S4Qa51

STONEHENGE Un dels luòcs mai misterioses de la planeta es plaçat en Euròpa; Stonehenge, un estonant cercle de pèiras amb mai de 5 000 annadas. Segon l’arqueologia es una ensemble megalitic de tipe cromlech e foguèt bastit pendent lo neolitic, al començament de l’edat de bronze. Uèi es pas encara clara la siá foncion e i a maites ipotèsis per n’explicar la siá origina. bit.ly/2S1d515

DE BÈSTIAS FENOMENALAS Uèi lo jorn totes aqueles que son pas scientifics barrejan lo tèrme pterodactil amb lo de pterosaure. Cal saber que uèi son conegudas centenats d’espècias de pterosaures e que pr’açò son paraulas pas sinonimas. A mai, lo cinèma ajudèt brica la paleontologia car divèrses films avián de personatges qu’interpretavan a de cercaires que quand agachavan un pterosaure confirmavan qu’èra un pterodactil sens conéisser la siá espècia. bit.ly/3c3l3NR

LA RESULTA DE MURÈTH (1213) La desfaita de Murèth de l’armada aliada occitana, catalana e aragonesa en Murèth en 1213 entraïnariá la conquista de l’estat tolosan que, amb lo desir de subreviure de la meteissa manièra qu’o aviá fach fins alavetz, reconeguèt lo rei Pèire Ier coma nòu sobeiran pas gaire abans d’aquela batalha. La corona de França ganhèt de nous territòris en Occitània (pas totes pr’amor qu’Aquitània e Provença vendrián pas francesas fins al sègle XV). bit.ly/3wE5Sme

Mostra els més vells
mastodont.cat, cultura catalana.

Servidor social en català per a la comunitat de llengua i cultura catalanes d'arreu d'internet.