LA QUESTION REIALA D’ENRIC VIII Lo nom de la “question reiala” es la controvèrsia provocada per l’anullacion del matrimòni del rei Henry VIII d’Anglatèrra de la siá primièra molhèr, Catarina d’Aragon. L’an 1509, quand Henry èra estat proclamat rei, se celebrèt lo maridatge del nòu monarca amb la veusa de son fraire grand, Arthur. Amb aquel matrimòni contunhava la bona relacion entre la monarquia anglesa e las ispanicas. bit.ly/2VRGslk

L’UNION DE VALÉNCIA L’episòdi de l’Union de València (1347-1348), amassa amb l’Union d’Aragon, foguèt una mòstra clara que la corona catalanoaragonesa aguèt pas totjorn patz intèrna. Per ansin, e coma se debanèt en d’autras guèrras civilas europèas d’aquela epòca, i aguèt una assag de revolucion, una guèrra militara e un òrre chaple per part del ganhaire, que foguèt lo rei Pèire III lo Ceremoniós. bit.ly/2C2VgGB

PROVENÇA EN GUÈRRA Occitans e catalans, doas nacions sòrs que pòdon situar lor origina e cultura comunas en un moment de l’istòria. Aquel benlèu foguèt lo sègle XII. Totun, es pas estat totjorn aital. La mòrt del comte de Provença Ramon Berenguer IV pendent lo sètge e desbarcament dels genoeses a la vila provençala de Mauguiò foguèt lo començament d’un episòdi istoric marcat per tres guèrras que durèron mai de 20 ans e placèron Provença coma un país de desolacion e roïna.bit.ly/2ByIQWX

LA BALENA GIBOSA SE REVISCOLA Es pas abitual de raportar de bonas nòvas restacadas amb l’environament mondial. Mens encara sus la situacion de quina espècia mamifèra que siá. Totun, la populacion de balenas gibosas, que foguèt prèp de l’escantiment pendent los ans 1950, se seriá multiplicada e dempuèi ongan la cal pas pus considerar en situacion critica. Una nòva excellenta per la planeta. bit.ly/3irsYWP

THYLACOSMILUS NON SIGUEC NAT PREDATOR Thylacosmilus atrox, un marsupial extint que visquec en America deth Sud entre ara hè 9 e 3 milions d’annades (un periòde coneishut com Neogèn) non siguec cap tigre de dents de sable com se pensaue enquiara. Es sòns susprenents canins non èren entà gahar prèdes, segontes un nau estudi dera Universitat de Bristol. bit.ly/2BsXTBE

LO LAC HILLIER Andrés López. - Avètz vist jamai cap lac de color ròsa ? Òm poiriá pensar qu’es un lac fach per un film mas aquò es pas aital. Es un lac, lo lac Hillier, a Austràlia, qu’a las siás aigas ròsas e cal pas anar al cinèma per lo veire. Es a l’illa de Middle, la màger illa de l’archipèla de la Recherche, a Australia Occidentala. La color ròsa de las aigas d’aquel lac es permanenta pendent tot l’an, e las siás aigas demòran de la meteissa color, bit.ly/38mMhME

LO CARLES MARTÈL BALCANIC Michal Čukan.- L’empèri bulgar d’ Asparuc nasquèt coma una amassada de tribús bulgaras e de tribús eslavas que demoravan dins lo territòri de las províncias romanas de Tràcia e la partida pus septentrionala de Moèsia. A diferéncia de las frontièras actualas de Bulgaria, lo sieu territòri compreniá tanben la franja meridionala dels Carpats a la Romania actuala, aital coma una part de la Panònia orientala. bit.ly/2COg3xU

LA CRIPTA ARQUEOLOGICA DE NIÇA Lo rèsta de las fortificacions de Niça al ras dal flume Palhon: la pòrta Pairoliera e la Torre Cinc Caires. Entre lo baloard Joan Jaurès e la Plaça Garibaldi demòran sota tèrra de vestigis ben gardats de 700 ans d’istòria. – Es a la fin dal sègle 14 qu’es bastia la torre Pairoliera. La carriera Pairoliera es dins l’alinhament e existe totjorn. Es la carriera que s’i trobavan los pairoliers. bit.ly/2Bp6qFw

L'ARRIBADA BULGARA DINS L'ISTÒRIA BALCANICA Michal Cukan.- L’etnogenesis actuala de la nacion bulgara, que representa un dels pòbles eslaus balcanics, es un dels cases mai complèxes de l’Euròpa orientala. Mentre que la lenga d’aquela nacion modèrna balcanica aperten a la familia linguistica eslava, lo nom bulgar designava un ensem de tribús d’origina turco-altaica que se desplacèt dempuèi la segonda mitat del sègle IV abans lo Crist del nòrd del Caucàs e las còstas... bit.ly/3eWFWtT

L’INTELLECTUALITAT MEDIEVALA Ildegarda de Bingen nasquèt en 1098 a Bernersheim dins d’una familha de la pichona noblesa qu’aviá promés donar a la Glèisa qualqu’un dels sieus filhs. Amb solament uèch ans, dintrèt en un monastèri benedictin a Disibodenberg, ont l’abadessa Jutta de Sponheim venguèt la siá professora. Ildegarda demostrèt lèu lo sieu interès per desparièras disciplinas e es estada considerada una de las femnas intellectualas mai importantas de l’Edat Mejana. bit.ly/2NBG0mL

LA TEORIA DEL CAÒS La teoria del caòs es una de las mai nomenadas uèi lo jorn. Maugrat que la sieuna origina se debanèt en de sciéncias coma la matematica o la fisica, foguèt lèu utilizada en d’autras sciéncias coma la demografia, l’astrofisica, l’economia o la sociologia o encara la politica. Uèi i a fòrça cercaires que l’utilizan per comprene çò que se debana a la planeta. bit.ly/2BlphRT

UN NÒU TEROPÒDE ARGENTIN Los scientifics Philip Currie, de l’Universitat d’Alberta, Canadà, e Rodolfo Coria, del Conselh de Recèrcas Scientificas e Tecnicas de l’Argentina an anonciat la descobèrta d’una nòva espècia de teropòde o dinosaure carnivòr, Murusraptor barrosaensis. Segon aquestes dos scientifics, aqueste dinosaure auriá viscut fa 87 milions d’annadas, dins la region de la Patagonia argentina. bit.ly/3eBaKjs

LA CAMPANHA ESCOCESA D’IRLANDA Paucs episòdis de l’istòria europèa son tant desconeguts pel public general coma la campanha de liberacion d’Irlanda d’Eduard Bruce, fraire del rei d’Escòcia Robert Bruce, entre 1315 e 1318. Amb la tòca princapala de dubrir un segond front contra los angleses, una armada escocesa e la majoritat dels clans gaelics irlandeses ensagèron de liberar l’illa de la preséncia normanda anglesa. La campanha capitèt pas e l’esfòrç nadiu bit.ly/2BLJhx7

DANTE ALIGHIERI E LA LENGA OCCITANA L’occitan que deriva del latin se desvolopèt a la fin de l’empèri Roman, al meteis temps del portugués, del castilhan, catalan, francés, italian, franc-provençal, sard, ladins, romanés e dalmacian. Aquestas lengas representan pas l’evolucion dirècta del latin classic, mas son derivadas del latin vulgar, coma resultat de l’extension de l’empèri e representan las varietats lingüisticas que se definiguèron inicialament coma lenga vulgara, bit.ly/2CGyAfv

LA GRANDA REVÒLTA SOCIALA DE 1358 Pendent los darrièrs sègles de l’Edat Mejana se produsiguèron divèrsas revòltas de campanhards, cansats dels abuses dels senhors feudals: los ”irmandiños” a Galícia, los “Remences” a Catalonha, e a l’estat francés esclatèt l’an 1358 la “Granda Jacquerie”. Mas, d’ont proven lo nom de “Jacquerie”? Existisson doas versions, una se basa sus lo nom de “Jacques Bonhomme” donat pel cronicaire contemporanèu Jean Froissart als campanhards bit.ly/31mayks

DOAS ROSAS AFRONTADAS (II) Quand, en març de 1461, Edoard, filh del duc de York, arribèt a Londres , foguèt, lèu lèu, nomenat nòu rei d’Anglatèrra amb lo nom d’Edoard VI. La sieuna armada aviá desfachada totalament l’armada dels Lancaster a Towton. Lo rei Enric VI fugiguèt primièr a Escòcia e assagèt d’aver lo supòrt dels franceses. La guèrra de las doas rosas èra luenha d’èsser finida. bit.ly/3hY6woa

Un nòu calcul establís que i a sièis miliards de planetas coma la Tèrra sonque dins nòstra galaxia. Segon de donadas recentas d’un nòu estudi, i auriá una planeta coma la Tèrra per cada cinc estelas coma lo Solelh. L’estudi foguèt realizat per de cercaires de l’Universitat de la Colómbia Britanica amb de donadas de la mission Kepler de la NASA. bit.ly/3dwzRmb

Mostra'n més
mastodont.cat, xarxa social pels catalans d'arreu.

Servidor social en català per a la comunitat de llengua i cultura catalanes d'arreu d'internet.