Son estadas identificadas las regions cerebralas restacadas amb l’insomnia
D’un 10% a un 20% de la populacion mondiala patís l’insomnia. Es una malautiá restacada dirèctament amb plusors problèmas de la santat psiquiatrica de l’èsser uman. E un nòu estudi scientific ven de confirmar que mai d’un tèrç de las personas que la patisson eiretèron aquela malautiá. Ansin, una còla de cercaires de ...
bit.ly/2JEjjgm

LO BÒSC MEDIEVAL (E II) Medievalòc.- De cronicaires medievals daissèron escrich que los bòscs medievals avián a l’epòca una fauna tras que rica, plan mai que pendent l’actualitat. La forèst èra plena d’orsses e d’isards, a mai de fòrça autres mamifèrs e d’ausèls. N’i aviá tants que la noblesa reservava per ela meteissa los melhors tròces de cada animal caçat a la selva. bit.ly/2LsWcHY

ERA CREACION DES COMTATS DE PALLARS E RIBAGORÇA Era importància dera creacion des comtats, dempús catalans, mès en origina aragonesi (pr’amor qu’eth sòn sobiran ne siguec eth rei d’Aragon) de Pallars e Ribagorça, ena istòria medievau dera Val d’Aran non ei petita. Ei atau pr’amor que, pendent sègles, eth petit territòri aué coneishut coma Val d’Aran, auie apartengut ath Comtat de Tolosa. bit.ly/2LnjDCt

UN CRAN REVOLUCIONÀRI La confirmacion de l’edat d’un cran en Grècia en 1978 farà cambiar tot çò que se sabiá sus la nòstra espècia, sustot en Euròpa. Aital, lo cran nomentat Apidima 1 seriá d’un tras qu’ancian Homo sapiens. Segon aquò, la nòstra espècia auriá arribat a Euròpa fa 210.000 annadas, s’escantilhèt e apuèi i serián arribats los neandertalians. Una istòria que cambiarà totalament lo vejaire qu’avèm uèi lo jorn sus aquela epòca. bit.ly/30D5FQl

ES TRAPADA UNA VILA ROMANA EN TANZANIA La descobèrta arqueologica d’una vila romana a la còsta de Tanzania, dins l’Africa mai prigonda, es una noticia tras qu’estonanta. Segon los arqueològs tanzanians que la trapèron, seriá la vila romana perduda de Rhapta, situada fa mai de 2000 ans prèp de l’illa de Mafia, a la còsta tanzaniana. Çò que ne demòra foguèt classat coma una vila romana apuèi ne descobrir divèrsas rèstas enfonzadas a l’ocean. bit.ly/2XT63bA

LO BÒSC MEDIEVAL (I) Medievalòc.- Pendent l’epòca medievala las forèsts èran plan profiechadas mas tanben èran plan suenhadas. Benlèu mai encara que uèi lo jorn. Totun, e maugrat que i aviá de grandas diferéncias entre los divèrses estats medievals europèus, en de regions coma lo Mediterranèu o prèp d’aquel la massa forestala profiechada èra la situada mai pròcha de vilas vilas e vilatges. E pas la rèsta, que seriá, a l’epòca, plan mai espandida que uèi. bit.ly/2JzSUQR

DÈLFES: CENTRE DE LA RELIGION GRÈGA Lo Santuari de Dèlfes foguèt lo centre religiós e cultural mai important del mond ancian grèc. Consacrat al dieu Apollon, se considerava que lo sieu emplaçament, al Mont Parnàs, èra lo centre del mond. S’agissiá d’un temple “comunitari”, coma lo de Zèus a Olimpia, ont divèrsas polis administravan l’encencha e aportavan de recorses per la siá mantenença. A causa de la posicion d’ambigüitat pendent las guèrras contra los pèrsas ...bit.ly/2XR17Ut

OS FILISTÈUS ÈRAN D’EUROPÈUSUn nòu e estonant estudi genetic pòt cambiar lo vejaire qu’avèm uèi lo jorn sus d’ancianas populacions de Pròche Orient. Una còla internacionala d’arqueològs analisèt l’ADN de fins a dètz individús de l’Edat del Bronze e del Fèrre de la vila filistèa d’Asquelon. Lo resultat es tras qu’interessant pr’amor que confirma que l’origina d’aquela populacion seriá europèa. bit.ly/2XGwzET

ERA FAUNA DERA VAL D’ARAN (E 2) Un environament ric com eth dera Val d’Aran a d’auer tanben fòrça carnivòrs. E mès encara se parlam d’un environament de montanha. Atau, es petiti carnivòrs son fòrça abondosi ena Val, coma eth gat-garièr, que pòt arribar a arténher enquias 7 quilòs de pes. Ua auta varietat de felin, que podie èster trapada soent, mès que segontes dades de principis deth sègle XXau non se pòt trapar mès en aguest tròç d’Occitània ei .. bit.ly/2S5IMC9

FAR D’EXERCICI FISIC AJUDA LA MEMÒRIA Maugrat qu’es un estudi fach amb de mirgas, los cercaires son pro valents per espandir l’afirmacion als umans. Per ansin, far d’exercici fisic cada setmana entraïnariá una creissença de las sinapsis que i a a l’ipocamp e ajudarián plan lo cervèl per aprene melhor. L’estudi foguèt publicat al numeric eLife. bit.ly/2NIXikE

Pichona Istòria de l’Umanitat (34) : La Revolucion Chinesa (e 2) Aprèp la mòrt de Sun Yat-sen, Chiang Kai-shek, conegut pels Europèus pauroses pel nom “lo general ròi”, foguet donat la tasca pel KMT de menar una expedicion vèrs lo nòrd per escrasar los sènhers feudals. Mas lo KMT el meteis èra en desacòrd, plan de feudals mesme s’estent inscrichs coma membres. Chiang foguèt compulsat de se batre contra sos rivals. bit.ly/2LcA7wQ

L’ARAMÈU Apuèi la pèrta de parlaires que dempuèi lo sègle VIIIen abans lo Crist venguèt de mai en mai granda, l’accadian èra premanit per laissar la posicion de lingua franca o lenga pus parlada a l’Orient Mejan a la lenga dels abitants originaris d’un territòri nomentat Aram. Aital, la decision del rei assirian Tiglatpileser III de balhar a lor lenga, l’aramèu, la categoria de lenga oficiala del Nòu Empèri Assirian donariá una escasença unica a aquela lenga, bit.ly/2XR4hM7

DE DATAS E DE POSTURAS SEXUALAS Medievalòc.- Cossí avèm comentat en d’articles anteriors, la Glèisa catolica preteniá regular la vida sexuala dels cresents. E entre los aspèctes que volián controtlar i aviá de datas quand los fisèles podián manténer de relacions sexualas e de posturas utilizadas pels cobles. bit.ly/2FYGvDU

UNA GUÈRRA IRLANDESA EN CANADÀ La revòlta feniana, que se debanèt ara fa 150 ans, es un dels episòdis mai desconeguts de la luta irlandesa per la sieuna liberacion nacionala. En 1866, e lonh de la sieuna pàtria, milièrs d’irlandeses assagèron d’ocupar Canadà per forçar Anglatèrra a marchar d’Irlanda. Totun, l’ocupacion non foguèt pas cap capitada e la luta per la libertat aguèt de contunhar fins 1921. bit.ly/2Jve3dz

UNA TENSON PEL REI D’ARAGON Medievalòc.- L’òbra del trobador Guilhèm d’Autpol es plan desconeguda. E sa vida, solament pòt èsser situada, solide, e encara sens lo consens de totes los cercaires, pendent la fin del sègle XIIIen. Es l’òbra trobadoresca d’un autor tras que singular pr’amor de la tematica de sas cançons, l’origina geografica de l’autor e los monarcas que cantèt (Sant Loís de França mas atanben Jacme I, Comte de Barcelona e Rei d’Aragon).
bit.ly/2RU8Rnr

DE CROCODILS ERBIVÒRS Quand pensam a de crocodils, totes pensam aisidament a de grands reptils carnivòrs. Mas ara semblariá que lor anciana dièta foguèt, fins a tres còps pendent de tempses ancians, omnivòra e mai erbivòra. Pas totas las espècias de crocodils mas sonque cèrtas espècias ancianas. Es çò que rapòrta la revista numerica scientifica Current Biology. bit.ly/2Jc4d1e

ERA FAUNA DERA VAL D’ARAN (1) Era fauna dera Val d’Aran, com non podie èster d’ua auta manèra, ei ua fauna tipicaments d’environament montanhós pr’amor de sa situacion laguens des Pirenèus. Ua lèu descripcion d’aguesta hèta pendent er an 1906 per Juli Soler totun, hè a pensar mès ena fauna aué desapareishuda de temps anciani que non era riquesa faunistica qu’encara pòt auer aguesta val. bit.ly/2YvKzmi

LA NASA ENVIARÀ UNA SONDA ESPACIALA A TITAN L’Institut espacial estatsunitenc NASA anoncièt fa gaire qu’enviarà una sonda espaciala a la luna de Saturn nomenada Titan per estudiar la quimia organica prebiotica que i pòt aver en aquela luna e assajar de descobrir se atanben i a de vida. Es una luna qu’a d’oceans de metan que, totjorn segon la NASA, poiriá aver de vida
prebiotica. bit.ly/2KUi0vQ

LAS PLUMAS ARRIBÈRON ABANS QUE LAS AUS Una nòva e estonanta recerca realizada per l’Universitat de Bristol afirmèt que las plumas apareguèron 100 milions d’ans abans que las aus. Aquò es un nòu vejaire que pòt cambiar totalament l’idèa qu’avèm dels dinosaures, las aus e atanben los pterosaures. bit.ly/2Yqxbjb

NÒVA EPÒCA, NÒVA MENTALITAT Un cambiament fòrça important se produsís dins lo domeni mental e religiós pendent lo Neolitic, e mai se aiçò foguèt mesestimat per las teorias materialistas del sègle XIX. E mai se s’avián trobat de mòstras de religiositat al Paleolitic (en de pinturas, d’enterraments…), la concepcion mentala e religiosa de l’òme cambia totalament amb la Neolitizacion. bit.ly/320rwCO

Mostrar més
mastodont.cat, xarxa social pels catalans d'arreu.

Servidor en català per a la comunitat de llengua i cultura catalana d'arreu d'internet.