L’ERÒI AQUITAN Medievalòc.- Solament tres cavalièrs son nomenats coma los mai grands, los mai braves, pendent la Guèrra dels Cent Ans, segon Jean Froissart. Un d’aqueles tres foguèt occitan e volguèt pas jamai far traïson al Duc d’Aquitània, son senhor. E per el moriguèt en preson a París. Tota Euròpa occidentala plorèt quand coneguèt la mòrt de l’eròi pus grand, lo cavalièr mai nòble. Èra l’an 1376 e èra mòrt Joan de Grailly, Capdau de Buch. bit.ly/2QR7lmD

MERAVELHÓS RIN TIN TIN Òc, es vertat. Una enquesta sus la populacion de las annadas 1940 als Estats-Units o demostrèt: l’estela de cinèma la pusfamosa e la mai aimada de l’ecran era Rin Tin Tin, ja mòrt en 1932. Lo can famós foguèt enterrat a Paris, al Cimetière des Chiens – refugi establit en 1900 gràcias a una peticion signada per Emile Zola l’escrivan e Saint-Saens lo musician entre d’autres – mas lo fenomèn, la saga, de Rin Tin Tin, viu per totjorn. bit.ly/3atDjx8

LO GÈN QUE FA CRÉISSER LO CERVÈL L’escòrça cerebrala es la causa dirècta dels plecs del cervèl uman. Son jaç pus exterior, lo neocortèx, es tanben la partida mai modèrna dins l’evolucion. Es lo sèti del lengatge e la rason. Sorgiguèt tan lèu que, per se poder plan desvolopar dins lo tan reduch crani uman, se deguèt plegar totjorn que mai per arribar a la forma qu’a uèi. Mas cossí e perqué ? bit.ly/3bwDZ5g

LOS BERBÈRS E LO DONATISME Medievalòc.- Quand parlam de l’edat mejana e, al còp d’eretgia, de segur pensam al vielh continent europèu ont s’i desvolopèron divèrsas eretgias al long de tota l’edat medievala. Totun, tanben n’i aguèron e se’n debanèron en d’autras regions que, maugrat èsser consideradas a l’origina coma eretgias, fin finala, trobèron una sortida institucionala e venguèron un pensament mai, una cèrta filosofia dins una religion totalament oficiala. bit.ly/3anjRlM

ES ARBES E ERA CONTAMINACION I a milions e milions de persones ena planeta que desconeishen eth ròtle clau qu’an es arbes entara vida en mon: es arbes son es filtres mès grani der aire ena Tèrra e era sua importància ei vitau. Chuquen eth dioxid de carbòni entara atmosfèra. A mès, capturen es particules de contaminacion que i a en aire e sauven milions e milions d’umans cada dia de grèus problèmes respiratòris. Sense arbes non i aurie vida aué ena planeta pr’amor que bit.ly/2wC8kAp

LO REIALME DE BOTAN Andrés López.-Botan, oficialament lo Reialme de Botan , es un país del sud de l’Asia plaçat a l’Imalaia e sens cap sortida a la mar. Limita al nòrd amb la Republica Populara de la China e al sud amb l’Índia. S’agís d’una nacion regida per una monarquia constitucionala e los organs e sedenças del govèrn se tròban dins la capitala, Thimphu. A una superfícia de 40 000 km² e una populacion inferiora als 800 000 abitants. bit.ly/2JcaNEj

LA VALOR NUMERICA DE DIEU Per cambiar un pauc après mei sériosas descobertas vaqui una causa ben diférenta: CALCUL DE LA VALOR NUMERICA DE DIEU. De legir aquèu titol anetz pensar; – lo paure ! mai es tornat un pauc fadat. – maquarèu ! es mai que mai caluc, bessai tot alzameirisat ! QUE NANI ! Ai encara ma testa tota, mei neurones e mei sinapses an panca’ fan chi ; fau s’entornar dins lo passat. bit.ly/2WJKP2O

ES PAUMS/ES PAOESSES: 45 ANADES EN TOT PROMÒIR ARAN (e 2) Es Paums e Paoesses ei ua associacion neishuda l’an 1974 destinada entara promocion dera lengua e cultura d’Aran, mejançant activitats en diuèrsi encastres com era musica, era gastronomia, era coneishença deth miei naturau, era traduccion d’òbres ar aranés e era celebracion d’actes culturaus e esportius (tennis, corses populares). Parlam damb eth sòn vicepresident dusau, Jèp de Montoya. bit.ly/3ae5ikn

DE TOPICS FALSES (2) Medievalòc.-L’Edat medievala contunha encara d’aver- coma la majoritat de l’istòria de l’umanitat – de topics que son majoritàriament falses. E que cal trincar. Pr’amor que sonque aital auram una melhor imatge de çò que se passèt pendent mai de mil ans a Euròpa e a la planeta tota. E, en tot conéisser lo passat poiram realament saber qui sèm. bit.ly/2J5qLzU

LA CHINA DELS MING Medievalòc.- La revòlta dels turbants roges entraïnèt en 1356 la fin pròcha de la dinastia mongola en China, qu’aviá demorat pus de 100 ans. Zhu Yuanzhang amassèt totas las fòrças revoltadas contra los mongòls e conquistèt aquel an Nanking. La capitala mongola tombariá pas, totun, fins l’an 1368, mas l’astre dels mongòls en China ja fasiá temps qu’èra istòria del passat. bit.ly/2QysXEj

LO DIEU MAI ANCIAN Poiriá èsser la religion pus anciana de la planeta e son dieu, benlèu, lo mai ancian del Mond, car fa mai de 2600 ans ja èra religion oficiala en Iran. E çò qu’es estonant es de descobrir qu’encara uèi es tota una religion, amb de temples, de prèires e de cresents, e mai se n’i a totjorn que mens. bit.ly/3bdinL0

ETH DINOSAURE MÈS GRAN DERA PLANETA Quan es aimants dera paleontologia pensen en dinosaure mès gran que i auec jamès ena Tèrra venen ath cap nòms com Diplodòcus, Spinosaurus o encara Tirannosaurus. Açò, totun, qu’ei luenh dera realitat pr’amor qu’eth dinosaure mès gran que jamès viuec ena Tèrra siguec Patagotitan mayorum, un sauropòde que viuec ena Patagònia argentina e que siguec er animau mès gran que jamès i auec ena planeta blua. bit.ly/393WtIq

LA PLAJA DE L’AMOR Andrés López.- A l’illa Mariela, situada al Pargue Nacional de las Illas Marielas, a Mèxic, se tròba un dels luòcs mai bèls e romantics de la planeta tota. Es la Plaja de l’Amor, tanben sonada la plaja amagada , un luòc amagat dels agachs ont passar un temps amb la parelha. La plaja de l’amor es situada a l’illa Mariela, una illa desabitada formada fa de centenats d’ans per una erupcion volcànica. Aquela plaja es considerada bit.ly/2U9mP6w

AMASSADA PEL GALÒ L’amassada de futurs parlaires d’una lenga pas oficiala de l’estat francés coma lo galò, una de las doas lengas qu’a Bretanha) es pas un fach comun. Mas arriban de bonas notícias sus l’amassada de desenats d’escolans de divèrsas centres educatius de Bretanha que decidiguèron passar lo jorn al torn de la polida lenga galò. L’activitat foguèt una iniciativa de Cllâssiers, un organisme que dòna sosten a la difusion e coneissença del galò fa d’annadas. bit.ly/2UhRNJU

LO TESTAMENT D’ANFÓS I D’ARAGON Medievalòc.- Pendent lo sieu reinatge Anfós I lo Batalhaire, rei de Navarra e d’Aragon, aumentèt de manièra decidida las frontièras del reialme aragonés cap al sud, sustot a las vals dels rius Ebre e Jalón. Mas aquel monarca foguèt remembrat tanben per son testament. E mai se s’èra maridat amb la princessa Urraca de Castelha, amb la tòca de se jónher al reialme castelhan, lo matrimòni aguèt pas descendència, e après la siá mòrt l’an 1134, bit.ly/2vZRqLV

LA MIRGA DE BÒSC La mirga de bòsc, tanben sonada rata, rateta, ratona, sortz, murga, rat o fura de bòsc, es un rosegaire de bòsc, malgrat que pòt ocupar, e ocupa d’efièch, fòrça autres ecosistèmas d’Occitània. L’espècia demòra al long de tot lo país e encara mai enlà (del sud escandinau fins a l’Africa del nòrd e des d’Islàndia fins l’èst ucraïnian). bit.ly/3cYqXyJ

L’AN DE LA FIN DEL MOND L’actualitat fa agachar endarrièr per veire cossí se passèron abans de crisis prigondas de l’umanitat e qué ne pensava la populacion en aquel òrre moment. Euròpa visquèt entre las annadas 980 e 1030 una epòca de paura e al còp d’espèr coma s’èra pas debanat al long de cinc sègles. Maugrat aquò, la cultura e l’art medieval visquèron tanben un periòde excepcional. bit.ly/3aQc9As

UN MOND D’AIGA Après estudiar los diferents tipes d’isotòps d’oxigèn que demoravan dins un centenat de ròcas dins lo districte de Panorama, dins l’oèst australian, una còla de cercaires poguèt confirmar cossí foguèt la Tèrra fa aperaquí 3,2 miliards d’ans : un mond d’aiga. Tota la superfícia de la planeta èra cobèrta d’aiga malgrat que i poguèsse aver de pichonas illas. Mas i aviá pas cap de continent coma ara. bit.ly/2W9Ja6H

ETH NEISHEMENT VIOLENT D’UN CONTINENT Zelanda siguec classada en 2017 com eth setau continent dera planeta. Er estudi des fossils trapadi pendent ua expedicion ad aquera zòna en 2017 dan ara era confirmacion d’un neishement geologic fòrça violent que se passèc entre ara hè 50 e 35 milions d’anades. Era causa ne poirie èster era reactivacion dera falha que i a en Pacific nomentada Anèth de Huèc. bit.ly/2TVPz2C

L’OKAVANGO Andrés López.- Lo dèlta de l’Okavango es un fluvi pauc comun: forma un dèlta sens desbocar a la mar. Lo riu Okavango es al continent african, a la siá naissença a Angòla e après un recorregut de 1.600 km morís al dèlta d’Okavango, al desèrt del Kalahari. Lo dèlta de l’Okavango vertadièrament es pas un vertadièr dèlta fluvial, mas un grand terren aluvial que cobrís una superfícia divèrsa entre qu’a entre 15.000 km² e 22.000 km² bit.ly/2W3xWjY

Mostra'n més
mastodont.cat, xarxa social pels catalans d'arreu.

Servidor social en català per a la comunitat de llengua i cultura catalana d'arreu d'internet.