SALADIN: LO GRAND GENERAL DE L’ISLAM Medievalòc.- L’imatge del general musulman Saladin contunha de crear encara controvèrsia entre los istorians. Pel mond musulman, foguèt un general valent, generós, nòble, que retornèt la dignitat a l’Islam en contra de l’ocupacion crestiana de Palestina e d’autres territòris del Pròche Orient, encara que se reconeisson tanben d’errors en qualqu’unas expedicions. Pels crestians, foguèt un militar sauvatge e sanguinari que los expulsèt...bit.ly/2YL71ro

UNA DIVERGÉNCIA EVOLUTIVA QU’ES FÒRÇA MAI ANCIANA Fins a uèi, l’antropologia afirmava que la divergéncia evolutiva entre nòstra espècia, Homo sapiens sapiens, e la neandertaliana aviá agut luòc entre fa 300 000 e 500 000 ans. Totun, de nòvas donadas scientificas confirman que se produguèt fa mai de 800 000 ans. bit.ly/2YK67eu

CREEN UN NAU ARREVIRADOR DE VOTZ Toti èm d’acòrd qu’era lengua ei un hèt fòrça important ena cultura des persones e qu’unís mès tanben que dividís era umanitat en es diuèrsi grops umans que formen es nacions dera planeta. Atau pòt arribar a èster tanben un mur entre dues persones e crear un arrevirador que permet parlar en totes es lengües damb era soleta votz ei un hèt tecnologic susprenent. bit.ly/2we59v5

MENS ESPACI ENVIRONAMENTAL L’elefant asiatic es un dels mamifèrs pus grands de la planeta. Lo cambiament environamental tanben es una perilhosa menaça per aqueste animal. Un nòu estudi realizat per una còla internacionala de scientifics confirmèt que l’espècia pòt arribar pèrdre fins un 42% de son abitat a Índia e Nepal. bit.ly/30zso0u

Pichona Istòria de l’Umanitat (33)LA REVOLUCION CHINESA L’empèri chinés èra tanben mai medieval que la Russia. L’idèa que lo comunisme siá aparegut ailà en 1949 – e lo capitalisme evitat – siá tipica dels imbecius ignorants de l’istòria sociala e economica, mas es d’efièch tròp absurda per nosautres de la considerar atanben pendent un instant. Aquò es totun la vista d’un grand nombre. bit.ly/2We9BZ3

L’ARRIBADA DE LA POVORA A EURÒPA Medievalòc.- Maugrat que, generalament l’istoriografia europèa confirma l’utilizacion dels primièrs canons a la batalha de Crécy en 1346, una recèrca un pauc mai prigonda permet confirmar qu’aquela arma auriá arribat a Euròpa de la man dels arabis. Aital demorèt escrich en divèrsas fònts istoriograficas de la peninsula iberica coma son Zurita e apuèi Juan de Mariana. bit.ly/2WdKndq

E LA LENGA TORNÈT VIURE ! : A ARAGON L’aragonés es una de las lengas pus desconegudas de l’estat espanhòl. Amb una tradicion literària e administrativa medievala estonanta, la siá situacion uèi es gaire bona. Segon qualqu’unes cercaires, mai de 50.000 personas poirián parlar aquela bèla lenga. Segon d’autres, pauc mai de 10.000. Sapiéncia volguèt conéisser son estat actual e sa istòria e pr’aquò parlèt amb de cercaires de l’Academia de l’Aragonés. bit.ly/2Ek8ay6

L’ATMOSFÈRA DE PLUTON PRÈPA AL COLLAPSE La tecnologia umana es mai e mai precisa a l’ora d’estudiar las planetas del Sistèma Solar e lors atmosfèras. Segon un nòu estudi fach per d’astronòms, una de las planetas pròchas a la Tèrra poiriá veire desaparéisser lèu la siá atmosfèra. D’efièch es una planeta qu’a una atmosfèra de nitrogèn pro flaca que segon de scientifics poiriá se glaçar lèu e collapsar totalament en mens de dètz ans. Es l’atmosfèra de Pluton.
bit.ly/2VYfkSX

EFREN BELTRAN: “A MONTPELHIÈR M’ENAMORÈRI DE LA LENGA OCCITANA”
Efrén Beltrán Roncal residís dempuèi fa fòrça ans a Montpelhièr e, coma un grand estudiós de las lengas e director d’InfOccitània, mejan digital per conéisser l’actualitat dempuèi d’un punt d’enguarda occitan e en occitan, coneis fòrça ben la situacion actuala de la lenga occitana al territòri lengadocian. Quantes ans fa que demòras en Montpelhièr? Perqué te sentiguères atrach per viure dins aquela vila? bit.ly/2VmuIUx

UN FRANC AL TRON DELS ESLAUS Medievalòc.- La actuala Boèmia a son nom pr’amor d’una de las tribús celticas nomentada Boii. Una pichona part d’aquela tribú arribèt fins Itàlia nòrdoccidentala pendent lo sègle IVen abans lo Crist e encara uèi los noms de vilas coma Bolonha e Bononia remembran aquela epòca. D’autras parts d’aquela tribú arribèron fins a Chèquia e Eslovaquia occidentala mas se barregèron amb d’autras nacions germanicas pendent los primièrs sègles de ... bit.ly/2W2q3vq

LO RIRE DE LA MÒRT La paraula sardonic en lo diccionari indica un sorire tòrs per plecs de la boca, coma per exprimir la ironia, la trufa o la provocacion. Mas s’utiliza tanben en medecina per indicar un espasme dels muscles de la boca, causa de malautiás coma lo tetan o d’autras substàncias toxicas en donant luòc a un rire convulsiu. bit.ly/2JxMzpo

E LO REI ANGLÉS FOGUÈT EXCOMUNICAT Medievalòc.- L’an 1209 una crotzada internacionala foguèt declarada contra Occitània e una armada francesa qu’aviá atanben d’alemands e de flamencs envasiguèt lo país per secutar los bons òmes catars, malnomentats albigeses. Aquò foguèt una mòstra del poder papal car la crotzada arribèt per volontat papala e d’interesses reials franceses. Dins un autre país europèu, Anglatèrra, la situacion foguèt parièra: lo país foguèt ...bit.ly/309WdEI

LA SANTAT MONDIALA EN PERILH La santat mondiala poiriá patir lèu una grèva crisi. Aquò es çò que l’Organizacion Mondiala de la Santat (OMS) n’avisèt fa qualques jorns: se i a pas una utilizacion condrecha dels antibiotics, la resisténcia biologica umana a aquestes poiriá causar lèu de milions de mòrts e, a l’encòp, una grèva crisi mondiala coma la que se passèt en 2008. bit.ly/2vQY9Ut

ES DENISOVANS SIGUEREN ES PRUMÈRI TIBETANS Açò ei era resulta d’ua analisi hèta d’ua maishèra trapada hè mès de 40 annades en replanat de Xiahe, en Tibet, per un monge bodista. Era sua recenta analisi confirmèc qu’ei era maishèra d’un denisovan e non un individú dera nòsta espècia. Segontes açò, aguesti ominids aurien arribat ath Tibet hè mès de 160.000 annades. bit.ly/2vNA9BC

UN RÒTLE CLAU DINS L’ENVIRONAMENT Los ipopotams son d’animals qu’an un ròtle clau dins la cadena alimentària dels rius ont demoran. En 2019 lor populacion se redusiguèt (segon lo luòc) fins a 20%. E de cercaires qu’estúdian lor vida vidanta pensan que lor desaparicion poiriá provocar una pèrda de diversitat environamentala fatala per l’ecosistèma ont demoran. bit.ly/2WtGVZ1

PÒDON LAS PÈIRAS CRÉISSER ? Poiriá semblar una question malaisida de respondre. Mas per la sciéncia la responsa es clara: òc, las pèiras creisson mas o fan pauc a cha pauc, pendent de milions d’annadas e doncas l’uèlh uman pòt pas espepissar normalament aquela creissença. Es un fach totun, scientificament demostrat. bit.ly/2Wxgr9i

UN PAPA OCCITAN, SILVÈSTRE II Medievalòc.- Silvèstre II foguèt un dels papas mai importants de l’Edat Mejana, malgrat que son pontificat foguèt fòrça brèu, solament tres ans, mas la circonstància de viure lo cambiament de millenni e son projècte ambiciós de crear un “empèri crestian” convertiguèt la siá figura en una de las mai destacadas de l’istòria de la Glèisa catolica. Nasquèt amb lo nom de Gerbèrt d’Orlhac a mitats del sègle Xen a Auvèrnhe...bit.ly/2Vhf7uv

DE LENGAS CLASSICAS: LO PUNIC Una de las lengas pus importantas de l’epòca antica foguèt una lenga semitica. Ajudèt espandir un alfabet que seriá, al còp, ancessor dels alfabets grèc, etrusc e latin, çò es, lo nòstre alfabet. Foguèt utilizada al torn de las còstas de la Mediterranèa pendent de sègles coma lenga universala mas uèi es estada plan desbrembada pr’amor del trabalh de lors enemics romans: la lenga punica. bit.ly/2VFNMlb

LO NOM DELS VIKINGS Medievalòc.- Maugrat la cresença que podèm aver uèi, las diferentas populacions europèas de l’epòca medievala cridavan pas “qu’arribavan los vikings” quora èra a mand d’atacar un dels vaissèls de l’Euròpa nordica la còsta del sud europèu. Los òmes del nòrd foguèron un grop de personas que demorèron a Escandinàvia e que parlèron l’antica lenga nordica entre las annadas 800 e 1300 aprés lo Crist. E foguèron nomentats amb desparièrs noms segon la region bit.ly/2WjYCKL

QUORA ÍNDIA TRUQUÈT ASIA Fa 55 milions d’annadas, lo soscontinent conegut uèi lo jorn coma Índia truquèt Asia e provoquèt un dels màgers cambiaments environamentals de l’istòria geologica recenta de la Tèrra. Aquela acipada entraïnèt de cambiaments fisics suls continents, suls païsatges, e sus l’environament global, e ara una còla scientifica a descobèrt que provoquèt tanben la creacion d’un dels depauses mai grands de nitrogèn de l’istòria biogeoquimica de la planeta. bit.ly/2ITOrJP

Mostrar més
mastodont.cat, xarxa social pels catalans d'arreu.

Servidor en català per a la comunitat de llengua i cultura catalana d'arreu d'internet.